Z Kuşağı ve Dijital Bankacılık: Finansal Okuryazarlık Ne Düzeyde?
Akıllı telefonlarla büyüyen bir nesil için banka şubesi yalnızca bir uygulamadır. Son yüzyılda yaşanan büyük teknolojik gelişmelerle birlikte, banka kullanımları arttı ve yeni ihtiyaçlar ortaya çıktı. Geleneksel bankacılığın getirdiği dezavantajlar nedeniyle, milenyum çağında doğan Z kuşağı küçük yaşlardan itibaren dijital teknoloji ve internetle iç içe büyüdü ve böylece neobank kavramı ortaya çıktı. Neobank, yeni nesil bir dijital bankacılık teknolojisidir ve ilk olarak 2007-2009 yılları arasında İngiltere’de yaşanan mali kriz döneminde ortaya çıkmıştır. Bu kriz, finansal işlemlerde hız ihtiyacını artırdı, maliyeti yüksek işlemler ve sınırlı çalışma saatleri gibi dezavantajları ortadan kaldırmayı hedefleyen, fiziksel şube ağı olmayan, tamamen çevrimiçi işlem yapabilen bir bankacılık sistemini ortaya çıkardı.
Z Kuşağı ve Finansal Davranışları
Z kuşağı, 1990’ların sonları veya 21. yüzyılın başlarında doğan ve çocuk yaşlardan itibaren internet, sosyal medya ve teknolojiye erişimle büyüyen ilk sosyal nesildir. Bu durum, teknoloji alanındaki gelişmeleri yakından takip etmelerini, bilgiye kolay ulaşmalarını ve online platformlara ilgi duymalarını sağladı. Hayatın getirdiği bu düzen içinde daha rahat bir ortamda büyüdüler. Z kuşağı gençlerinin iş hayatına dair beklentileri de farklıdır; esnek çalışma saatleri, daha az hissedilen hiyerarşik sistem ve özel yaşam ile iş dengesinde özgürlük onlar için önemlidir. Araştırmalar, Z kuşağının %70’inin günlük finansal işlemlerini yalnızca mobil uygulamalar üzerinden gerçekleştirdiğini gösteriyor. Ayrıca gençlerin %60’tan fazlası alışveriş ve diğer işlemlerini QR kod gibi temassız ödeme yöntemleriyle yapmayı tercih ediyor. Bu veriler, Z kuşağının teknolojiye ne kadar hızlı adapte olduğunu ve dijital bankacılığın onlar için ne denli kritik hale geldiğini ortaya koyuyor.(Kaynak)
Geleneksel Bankacılığın Sınırları
Z kuşağının hız ve kolaylık beklentisi, geleneksel bankacılığın sınırlarına çarptığında memnuniyetsizlik kaçınılmaz oluyor. Fiziksel şubelere gitme zorunluluğu, özellikle dijital ortamda büyümüş gençler için zaman kaybı olarak görülüyor. Şubelerin sınırlı çalışma saatleri de acil durumlarda çözüm bulmayı zorlaştırıyor. Evrak işleri, bürokratik süreçler ve uzun onay süreleri ise bu nesilde sabırsızlık ve güvensizlik yaratıyor. Ayrıca birçok bankanın mobil uygulamaları kullanıcı dostu olmaktan uzaktır. Sade ve hızlı arayüzler yerine karmaşık menüler ve sınırlı işlem seçenekleri sunuyor. Bu yüzden genç kullanıcılar alternatif platformlara yöneliyor. Tüm bu nedenlerle, Z kuşağı için geleneksel bankacılık sıkıcı, yavaş ve gereksiz karmaşık bir yapı olarak algılanıyor.
PwC’nin 2023 tarihli Dijital Finans Raporu’na göre, 18-26 yaş arasındaki bireylerin %62’si geleneksel banka şubelerine hiç gitmeden dijital bankalarla işlem yapmayı tercih ediyor.
Neobank’lar ve dijital bankacılık neden bu kuşağa hitap ediyor? Neobank ve dijital bankalar genç neslin pek çok isteğini karşılayabiliyor; bunlardan bazıları şunlar:
- Mobil öncelikli yapıları sayesinde her işlem telefondan birkaç tıkla halledilebiliyor.
- Düşük işlem maliyetleri veya ücretsiz hizmetler genç kullanıcılar için cazip hale geliyor.
- Çevrimiçi kimlik doğrulama, hesap açma ve tüm işlemler fiziksel şube olmadan mümkün oluyor.
- Anında işlem onayı, beklemeyi sevmeyen gençler için büyük avantaj.
- 7/24 erişim sunarak şube ve mesai saatlerine bağımlılığı ortadan kaldırıyor.
Neobank ve Dijital Bankacılığın Temel Farkları
| Neobank | Dijital Bankacılık | |
| Tanım | Tamamen dijital, fiziksel şubesi olmayan yeni nesil banka | Geleneksel bankaların dijital hizmetleri |
| Örnek | Papara, Revolut, N26, Monzo | Ziraat Mobil, İşCep, Garanti BBVA Mobil |
| Altyapı | Baştan sona dijital olarak kurulmuş | Geleneksel banka altyapısına bağlı dijital sistem |
| Şube | Hayır, tamamen çevrimiçi | Evet, dijital hizmet yanında şube de var |
| Esneklik | Genelde daha esnek, hızlı ve düşük maliyetli | Şube yapısından dolayı daha sınırlı olabilir |
| Regülasyon | Bazıları tam lisanslı banka olmayabilir | Tam lisanslı, yerel yasalara bağlı |
Kısaca, dijital bankacılık geleneksel bankaların çevrimiçi hizmetlerini kapsarken; neobank’lar tamamen dijitalden doğmuş, Z kuşağının beklentilerine uygun yeni nesil bankalardır.
Avantaj ve Dezavantajları
Dijital bankacılık hız ve erişilebilirlik avantajları sunarken, beraberinde bazı güvenlik risklerini de getiriyor. Özellikle kimlik avı (phishing), dolandırıcılık girişimleri ve veri sızıntıları gibi tehditler dijital işlemleri tehlikeye atabiliyor. Z kuşağı dijital dünyaya hâkim olsa da, siber güvenlik konusunda her zaman yeterince bilinçli olmayabiliyor. Araştırmalar, genç kullanıcıların önemli bir kısmının basit şifreler kullandığını ve şüpheli bağlantılar konusunda yeterli önlem almadığını gösteriyor. Bu durum, teknolojik rahatlığın güvenlik farkındalığını gölgelemesine neden oluyor.
Mobil bankacılık uygulamalarının sunduğu çift faktörlü kimlik doğrulama, yüz tanıma ve biyometrik giriş gibi güvenlik önlemleri bu açığı kapatmada önemli rol oynasa da, kullanıcıların kendi alışkanlıklarını değiştirmesi büyük önem taşıyor.
2020-2021 yıllarında birçok genç, sosyal medya üzerinden yayılan “Bitcoin ile kolay para kazanma” vaatlerine aldanarak sahte yatırım sitelerine yönlendirildi. Özellikle Instagram ve Twitter’da yayılan bu bağlantılar, Z kuşağının hızlı karar alma ve kolay kazanma eğilimlerini hedef aldı. Bu olaylar sonucunda yüzlerce genç, kripto cüzdanlarına erişim vererek ciddi maddi kayıplar yaşadı. Statista’nın 2024 verilerine göre, 18-25 yaş grubundaki bireylerin %42’si dijital dolandırıcılık girişimleriyle en az bir kez karşılaştığını belirtirken, sadece %28’i iki faktörlü kimlik doğrulama gibi temel güvenlik önlemlerini aktif olarak kullanıyor. Bu fark, dijital okuryazarlık ile güvenlik bilinci arasında hala kapanması gereken bir boşluk olduğunu gösteriyor.
Z kuşağının dijital bankacılığı tercih etmesi, teknolojinin artık hayatın vazgeçilmez bir parçası olduğunu gösteriyor. Geleneksel bankacılık ise sıra beklemek, evrak işleri ve belirli saatlerde işlem yapma zorunluluğu gibi sınırlamalarla gençlerin hız ve kolaylık beklentisini karşılayamıyor. Neobank’lar ve mobil bankacılık uygulamaları ise bu beklentilere daha iyi cevap veriyor. Ancak dijital kolaylıkların yanında dolandırıcılık, veri güvenliği ve kimlik hırsızlığı gibi riskler de bulunuyor. Bu yüzden sadece teknolojiyi kullanmak değil, güvenli kullanmayı öğrenmek de çok önemli. Artık finansal okuryazarlığın yanında dijital güvenlik bilgisi de gençlerin en çok ihtiyaç duyduğu alanlardan biri oldu.
–Hayatta attığımız her adım bilgelik taşlarıyla inşa edilmiş yollarda olmalıdır.–
